ZZP en ziektekosten: wie betaalt wat als je niet kunt werken?

Als ZZP'er sta je er anders voor dan werknemers wanneer je ziek wordt. Je werkgever betaalt niet door, en toch komen er rekeningen binnen. Je vraagt je af: wat gebeurt er met mijn zorgkosten? Blijf ik premie betalen voor mijn zorgverzekering? En wie vangt mijn inkomensverlies op?

De kern: ZZP'ers zijn net als werknemers verplicht verzekerd voor de Zorgverzekeringswet, maar hebben geen recht op loondoorbetaling. Voor arbeidsongeschiktheid kun je jezelf vrijwillig verzekeren via private verzekeraars. De verplichte ziektekosten blijven gewoon doorlopen, ongeacht of je ziek bent of werkt.

Verplichte zorgverzekering loopt altijd door

Elk persoon vanaf 18 jaar die in Nederland woont of werkt, moet zich verzekeren via de Zorgverzekeringswet. Dit geldt dus ook voor ZZP'ers. De basisverzekering dekt medische zorg zoals huisartsbezoek, ziekenhuisopnames, geneesmiddelen en verloskundige zorg.

In 2026 betaal je een nominale premie aan je verzekeraar (gemiddeld rond de €140 per maand, afhankelijk van je polis) plus het verplichte eigen risico van €385 per jaar. Dit eigen risico betekent dat je de eerste €385 aan zorgkosten zelf betaalt voordat de verzekering uitkeert. Voor de huisarts geldt geen eigen risico.

De belangrijke realiteit: je premie stopt niet omdat je ziek bent. Ook als je maandenlang niet kunt werken door ziekte, blijf je de maandelijkse premie verschuldigd aan je zorgverzekeraar. Kun je deze premie niet betalen, dan ontstaat er betalingsachterstand. Na zes maanden achterstand komt je dossier bij het CAK (Centraal Administratie Kantoor), dat wettelijke maatregelen kan nemen.

Stel je bent webdesigner en krijgt RSI waardoor je drie maanden niet kunt werken. Je inkomsten stoppen volledig, maar je zorgverzekeringspremie van €140 per maand loopt door. Bovendien blijft ook je eigen risico gelden als je medische zorg nodig hebt voor je RSI-behandeling.

Zorgtoeslag als buffer bij laag inkomen

Verdien je weinig als ZZP'er, of val je door ziekte onder een bepaalde inkomensgrens? Dan kom je mogelijk in aanmerking voor zorgtoeslag via de Belastingdienst. Deze tegemoetkoming helpt bij het betalen van je zorgverzekeringspremie.

De hoogte van de zorgtoeslag hangt af van je toetsingsinkomen, vermogen en woonsituatie. Voor 2026 heeft een alleenstaande met een inkomen tot ongeveer €36.000 recht op (gedeeltelijke) zorgtoeslag. Het maximale bedrag ligt rond de €150 per maand voor mensen met de laagste inkomens.

Voor ZZP'ers wordt de zorgtoeslag berekend op basis van je verwachte jaarinkomen. Aan het einde van het jaar vindt een definitieve berekening plaats op basis van je werkelijke inkomen uit je aangifte inkomstenbelasting. Heb je te veel zorgtoeslag ontvangen, dan moet je dit terugbetalen. Heb je te weinig ontvangen, dan krijg je geld terug.

Let op: Als je door ziekte minder verdient dan verwacht, pas dan direct je verwachte jaarinkomen aan bij de Belastingdienst via Mijn Toeslagen. Zo ontvang je meer zorgtoeslag en voorkom je financiële problemen tijdens je ziekteperiode.

Behandelkosten en het eigen risico

Word je ziek als ZZP'er, dan gelden dezelfde regels voor zorgkosten als voor werknemers. Je betaalt eerst je eigen risico van €385 (2026). Daarna vergoedt je zorgverzekeraar de gedeclareerde zorg volgens je polis.

Een voorbeeld: je loopt als klusjesman een ernstige rugblessure op. De kosten:

• Eerste huisartsbezoek: €0 (valt niet onder eigen risico)
• Verwijzing naar fysiotherapeut: €40 per sessie, eerste 20 behandelingen uit eigen risico
• MRI-scan: €350, uit eigen risico
• Specialist consult: €100, uit eigen risico

Na ongeveer €385 aan zorgkosten (exclusief huisarts) betaalt je verzekeraar mee volgens je polisvoorwaarden. Heb je een aanvullende verzekering voor fysiotherapie, dan kan die extra behandelingen vergoeden.

De harde realiteit voor ZZP'ers: werknemers krijgen hun salaris doorbetaald tijdens ziekte, dus zij kunnen dit eigen risico meestal makkelijker opbrengen. Als ZZP'er heb je geen inkomen meer, maar moet je wel deze kosten voorfinancieren. Dit maakt tijdelijke ziektes financieel zwaarder.

Arbeidsongeschiktheidsverzekering voor inkomensverlies

Werknemers vallen bij langdurige ziekte onder de Wet arbeidsongeschiktheidsverzekering voor werknemers (WAO) of WIA. Deze sociale zekerheid geldt niet voor ZZP'ers. Je moet jezelf vrijwillig verzekeren via private verzekeraars als je inkomensbescherming wilt.

Een arbeidsongeschiktheidsverzekering (AOV) keert een percentage van je verzekerde inkomen uit als je door ziekte of een ongeval niet meer kunt werken. Je bepaalt zelf:

• Het verzekerde bedrag (bijvoorbeeld €3.000 per maand)
• De wachttijd voordat uitkering start (vaak 30, 90 of 365 dagen)
• Het uitkeringspercentage bij gedeeltelijke arbeidsongeschiktheid
• De looptijd (tot een bepaalde leeftijd of pensioengerechtigde leeftijd)

De premie varieert enorm, afhankelijk van je leeftijd, beroep, gezondheid en gekozen voorwaarden. Een gezonde 30-jarige administratief medewerker betaalt anders dan een 50-jarige dakdekker. Risicovolle beroepen betalen hogere premies.

Belangrijk verschil met zorgkosten: een AOV dekt dus niet je medische behandelkosten (dat doet je zorgverzekering), maar compenseert je inkomensverlies zodat je wel je vaste lasten kunt blijven betalen, inclusief je zorgverzekeringspremie.

Veel ZZP'ers kiezen voor een wachttijd van 90 dagen of langer om de premie betaalbaar te houden. In die periode moet je uit eigen vermogen of overbruggingskrediet rondkomen. Ook je zorgverzekeringspremie blijft dan uit eigen zak.

WIA-verzekering voor ZZP'ers via UWV

ZZP'ers kunnen zich ook vrijwillig verzekeren voor de WIA (Wet werk en inkomen naar arbeidsvermogen) via het UWV. Dit is een publieke regeling die werkt als vangnet bij langdurige arbeidsongeschiktheid.

Je meldt je binnen 13 weken na het starten van je ZZP-activiteiten aan voor de vrijwillige verzekering. Het UWV beoordeelt jaarlijks je arbeidsgeschiktheid als je arbeidsongeschikt raakt. Bij langdurige arbeidsongeschiktheid (meer dan twee jaar) ontvang je een uitkering van maximaal 70% van je dagloon, met een maximum van het WIA-maximumdagloon.

De premie bedraagt ongeveer 7% van je verzekerde inkomen. Deze premie is fiscaal aftrekbaar als ondernemer. Ook hier geldt: de WIA-uitkering dekt je inkomensverlies, niet je zorgkosten. Je zorgverzekeringspremie blijft gewoon doorlopen.

Een praktisch rekenvoorbeeld: verzeker je een jaarloon van €40.000, dan betaal je ongeveer €2.800 per jaar aan WIA-premie. Word je volledig arbeidsongeschikt, dan ontvang je maximaal 70% van €40.000 = €28.000 per jaar. Hiervan moet je nog steeds je zorgverzekeringspremie (ongeveer €1.680 per jaar) betalen.

Geen recht op WW bij ziekte als ZZP'er

Een veelgemaakte denkfout: ZZP'ers die stoppen met werken door ziekte hebben geen recht op een WW-uitkering. De WW (werkloosheidsuitkering) geldt alleen voor werknemers die hun baan verliezen. Als ZZP'er ben je geen werknemer in loondienst, dus artikel 3 van de Werkloosheidswet is niet op jou van toepassing.

Werknemers kunnen maximaal 24 maanden WW ontvangen als zij hun baan verliezen. Zij krijgen de eerste twee maanden 75% van hun dagloon, daarna 70% van hun dagloon. Deze regeling bestaat niet voor ZZP'ers.

Dit betekent concreet: word je langdurig ziek als ZZP'er zonder arbeidsongeschiktheidsverzekering, dan heb je nul euro inkomen. Je moet dan mogelijk een beroep doen op bijstand, waarbij wel vermogenstoetsen gelden. Voordat je bijstand krijgt, moet je eerst je eigen vermogen aanspreken.

Bijstand als uiterste vangnet

Heb je als ZZP'er geen arbeidsongeschiktheidsverzekering en kun je door ziekte niet werken? Dan kan bijstand je laatste vangnet zijn. De bijstand is bedoeld voor mensen die niet genoeg geld hebben om van te leven en geen andere inkomensbronnen hebben.

De gemeente toetst je vermogen. Heb je spaargeld of bezittingen boven een bepaalde vrijstellingsgrens (ongeveer €7.500 voor een alleenstaande), dan moet je dit eerst opmaken voordat je bijstand krijgt. Ook je partner(inkomen) wordt meegenomen.

De bijstandsnorm ligt lager dan modaal. Voor een alleenstaande bedraagt de norm ongeveer €1.400 per maand (exclusief vakantiegeld). Hiervan moet je al je vaste lasten betalen, inclusief je zorgverzekeringspremie van gemiddeld €140 per maand.

Realiteitscheck: bijstand is een minimumsituatie. Je kunt vaak niet meer sparen, moet voldoen aan sollicitatieplicht (tenzij je te ziek bent om te werken volgens een arts), en elke financiële verbetering wordt direct gekort op je uitkering. Dit is een fundamenteel verschil met werknemers die via loondoorbetaling en daarna mogelijk WIA op een hoger inkomensniveau blijven.

Premievrijstelling bij arbeidsongeschiktheid

Sommige arbeidsongeschiktheidsverzekeringen bieden premievrijstelling tijdens ziekte. Dit betekent dat je geen premie meer hoeft te betalen voor je AOV terwijl je arbeidsongeschikt bent en een uitkering ontvangt. Dit scheelt in je vaste lasten.

Let op: premievrijstelling geldt alleen voor je arbeidsongeschiktheidsverzekering, niet voor je zorgverzekering. Je zorgverzekeringspremie blijft altijd doorlopen. Controleer bij het afsluiten van een AOV of premievrijstelling in je polis zit en vanaf welk moment dit ingaat.

Financiële planning voor ZZP'ers

De praktische realiteit: ziektekosten zijn voor ZZP'ers een groter financieel risico dan voor werknemers. Je moet rekening houden met:

1. Doorlopende zorgverzekeringspremie van ongeveer €140 per maand, ongeacht of je werkt of ziek bent
2. Het eigen risico van €385 dat je uit eigen zak betaalt bij medische kosten
3. Volledig inkomensverlies als je niet werkt en geen AOV hebt
4. Premie voor arbeidsongeschiktheidsverzekering (als je die afsluit) van enkele honderden tot duizenden euro's per jaar
5. Wachttijd voordat je AOV-uitkering start, vaak 30-365 dagen zonder inkomen

Financieel adviseurs raden ZZP'ers aan minimaal drie tot zes maanden vaste lasten op een buffer te zetten. Dit dekt de periode voordat een eventuele arbeidsongeschiktheidsverzekering uitkeert. In die buffer moet je ook je zorgverzekeringspremies meenemen.

Een rekenvoorbeeld voor een ZZP'er met €2.000 per maand aan vaste lasten (inclusief zorgpremie):

• Buffer voor 6 maanden = €12.000
• Eigen risico 2026 = €385
• Totaal benodigd noodfonds = €12.385

Zonder deze buffer wordt elke ziekteperiode direct een existentiële bedreiging.

Wanneer een financieel adviseur raadplegen

Overweeg professioneel advies in deze situaties:

Je start als ZZP'er: Laat uitrekenen welke verzekeringen nodig zijn voor jouw specifieke situatie. Een financieel adviseur bekijkt je persoonlijke risico's, inkomen en gezinssituatie.

Je hebt een chronische aandoening: Verzekeren wordt lastiger en duurder met vooraf bestaande aandoeningen. Specialistisch advies helpt bij het vinden van passende dekking. Sommige verzekeraars accepteren chronisch zieken niet, anderen vragen forse premieverhogingen of sluiten bepaalde aandoeningen uit.

Je kunt je premies niet meer betalen: Bij betalingsproblemen met je zorgverzekering of andere verzekeringen door ziekte, zoek dan direct hulp. Schuldhulpverlening via je gemeente kan ondersteunen. Wacht niet tot het CAK inschakelt bij zes maanden premieachterstand.

Je wordt langdurig ziek zonder verzekering: Juridisch advies kan helpen bij het aanvragen van bijstand of het regelen van betalingsregelingen. Een onafhankelijk adviseur kijkt naar alle opties in jouw specifieke situatie.

Je wilt je verzekering aanpassen: Verandert je inkomen of gezinssituatie, laat dan doorrekenen of je verzekeringsdekking nog past. Te hoge verzekeringen kosten onnodig geld, te lage dekken je risico niet af.

Een onafhankelijk financieel adviseur vraagt een uurtarief of werkt op basis van een vast tarief per advies. Provisiegedreven adviseurs ontvangen commissie van verzekeraars, wat hun advies kan kleuren. Vraag altijd naar de vergoedingsstructuur voordat je advies inkoopt.

Specifiek voor juridische vragen: raadpleeg een arbeidsrechtadvocaat als je discussie hebt over je arbeidsrelatie (ben je wel echt ZZP'er of een schijnzelfstandige?). Dit beïnvloedt welke regelingen wel of niet op je van toepassing zijn. Schijnzelfstandigen hebben mogelijk alsnog recht op werknemersbescherming, inclusief loondoorbetaling bij ziekte op grond van artikel 7:629 BW.

Verzekerbare bedragen realistisch houden

Een veelgemaakte fout: ZZP'ers verzekeren hun hoogste jaaromzet in plaats van hun netto-inkomen. Een arbeidsongeschiktheidsverzekering dekt je inkomensverlies, niet je omzet. Van je omzet gaan nog bedrijfskosten af.

Voorbeeld: je omzet is €60.000 per jaar, maar na aftrek van materialen, kantoorkosten, verzekeringen, accountant en andere bedrijfskosten houd je €35.000 netto over. Verzeker dan maximaal €35.000, niet €60.000. Dit scheelt aanzienlijk in premie.

Ook belangrijk: verzeker niet méér dan je daadwerkelijk nodig hebt om van te leven. Heb je een partner met inkomen? Dan hoef je mogelijk niet je volledige inkomen te verzekeren. Bereken je minimale maandelijkse vaste lasten (inclusief zorgverzekeringspremie van ongeveer €140) en verzeker dat bedrag plus een klein extra buffer.

Te hoog verzekeren kost duizenden euro's per jaar aan premie, geld dat je beter kunt sparen voor je buffer of investeringen in je bedrijf.

Belangrijkste aandachtspunten samengevat

De kernpunten voor ZZP'ers rond ziektekosten:

• Je zorgverzekeringspremie stopt nooit, ook niet bij ziekte. Dit is een vaste last die je altijd moet kunnen betalen.
• Het verplichte eigen risico van €385 (2026) betaal je uit eigen zak voordat je verzekering uitkeert.
• ZZP'ers hebben geen recht op loondoorbetaling bij ziekte zoals werknemers (artikel 7:629 BW geldt niet voor ZZP'ers).
• Een arbeidsongeschiktheidsverzekering is vrijwillig maar beschermt je inkomen. Zonder AOV heb je nul inkomen bij ziekte.
• Zorgtoeslag kan helpen je zorgpremie te betalen bij laag inkomen. Pas je inkomensverwachting tijdig aan bij ziekte.
• Bijstand is het uiterste vangnet, maar vereist eerst het opmaken van eigen vermogen.
• Een financiële buffer van minimaal drie tot zes maanden vaste lasten (inclusief zorgpremie) is essentieel.

De basisregel: zorg als ZZP'er dat je altijd je zorgverzekeringspremie kunt blijven betalen, óók als je ziek bent. Dit vraagt om actieve financiële planning en mogelijk een arbeidsongeschiktheidsverzekering die aansluit bij jouw situatie.